Անդաստան․ Դ․ Վարուժան

Արևելյան կողմն աշխարհի
Խաղաղությո՜ւն թող ըլլա…
Ո՛չ արյուններ, քրտինք հոսին
Լայն երակին մեջ ակոսին.
Ու երբ հնչե կոչնակն ամեն գյուղակի՝
Օրհներգությո՜ւն թող ըլլա:

Արևմտյան կողմն աշխարհի
Բերրիությո՜ւն թող ըլլա…
Ամեն աստղե ցող կայլակի,
Ու ամեն հասկ ձուլե ոսկի.
Եվ ոչխարներն երբ սարին վրա արածանին՝
Ծիլ ու ծաղի՜կ թող ըլլա:

Հյուսիսային կողմն աշխարհի
Առատություն թող ըլլա…
Ոսկի ծովուն մեջ ցորյանին
Հավետ լողա թող գերանդին.
Ու լայն ամբարն աղուններուն երբ բացվի՝
Բերկրությո՜ւն թող ըլլա:

Հարավային կողմն աշխարհի
Պտղաբերում թող ըլլա…
Ծաղկի՜ մեղրը փեթակներուն,
Հորդի գինին բաժակներուն.
Ու երբ թխեն հարսերը հացը բարի՝
Սիրերգությո՜ւն թող ըլլա։

Բառարան

կայլակի-կհոսի

թող ըլլա-թող լինի

ցորյանի-ցորենի

աղուն-աղալու համար պատրաստված հացահատիկ

Առաջադրանքներ

1․ Այս բառերն էլ ի՛նքդ բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր․

Ակոս, կոչնակ, գյուղակ, բերրիություն, ցող, օրհներգություն, գերանդի, ամբար, բերկրություն, հորդել։

Ակոս – Հրազենի փողի ներքին պատի պարուրաձև փորվածք

Կոչնակ – Դռան ամրացրած զանգ

Գյուղակ – Փոքրիկ գյուղ

Բերրիություն – Բերրի լինելը

Ցող – Բարակ մանր անձրև

Օրհներգություն – Օրհներգը որպես գրականության և արվեստի ժանր

Գերանդի – Երկար կոթի վրա ամրացվող սուր՝ խոտ և հացաբույսեր հնձելու համար

Ամբար – Շտեմարան

Բերկրություն – Բերկրելը

Հորդել – Հոսեցնել

2․ Չորսից վեց նախադասությամբ արձակ փոխադրի՛ր բանաստեղծությունը։

Աշխարհի արևելյան կողմում խաղաղություն լինի, պատերազմներ չլինեն, որ յուրաքանչյուր փոքր գյուղում հնչեն եկեղեցական զանգերը և օրհնություն լցվի ամենուր։ Արևմտյան կողմում աշխարհի խաղաղ ու ջերմ արև լինի, որ հասքը հասնի ու դռնա ոսկե գույն, ծախկունքն և խոտը շատ լինի, որ հոտը միշտ արածի։ Հյուսիսային կողմում աշխահի դաշտերն առատ ցորենի բերքով լցվեն, որ ամբարները լեցուն լինեն հացահատիկով։ Հարավում պտուղները շատ լինեն, փեթակները մեղրով լի լինեն, առատ բերքից գինու բաժակներից թափվի գինին։ Հարսները թող համեղ հաց թխեն, որ սիրով լի լինի աշխարհը։

3․ .Ինչպիսի՞ հայրենիք է ուզում ունենալ քնարական հերոսը, ի՞նչն է կարևորում:

Քնարական հերոսը ուզում է, որ աշխարհը լինի խաղաղ, առատ ու սիրով լի։

4․ Ի՞նչը կփոխեիր կամ ի՞նչ կավելացնեիր (կպակասեցնեիր):

Համամիտ եմ հեղինակի հետ ուղղակի կուզենաի, որ աշխարհի բոլոր ազգերը իրար հետ ապրեն սիրով։

5. Մաղթանքներից մեկն ընտրի՛ր որպես վերնագիր. պատճառաբանի՛ր ընտրությունդ:

<<Պայծառ ապագա>> Եթե ամեն ինչ հեղինակի ուզածով լինի, ապագան իրոք պայծառ կլինի։

6․ Անգի՛ր սովորիր բանաստեղծությունը և տեսանյութ կամ ձայնանյութ պատրաստի՛ր։

ԹՌՉՈՂ ՁՈՒԿԸ

Մի օր երեխաներով որոշեցինք գնալ ձկնորսության: գնացինք գնացինք, ու մի պոքր լիճ տեսանք:Այդ լճից մի մեծ ձուկ բռնեցինք, այնքան մեծ, որ չգիտեինք ինցպես տուն տանենք: Որոշեցինք քույրիկիս փոքրիկ դոույլիկի մեջ դնել, բայց դույլիկի մեջ ինչ ասես կար և ձուկը կորավ մեջը:Երբ տուն հասանք և դույլիկը դատարկեցինք, պարզվեց որ ձուկը թռչունի պես թռել գնացել էր:

մայրենի

Հարցեր և առաջադրանքներ

  1. Պատմի՛ր բանաստեղծությունը:
  2. Ըստ բանաստեղծության պատմի՛ր մոր մասին
  3. մայրն արդեն ծեր էր և իր բարակած ձեռքերի մեջ անընդհատ իլիկ եր մանում

  1. Գտի՛ր բնությունը պատկերող տողերը:

Արևը հանգչում է հեռվում,
Գետից բարձրանում է մշուշ

  1. Բացատրի՛ր պարզկա լեզու, մաշված ձեռքեր մակդիրները:
  2. անարատ,մաքուր լեզու, ծերացած ձեռքեր
  3. Բացատրի՛ր հստևյալ փոխաբերությունները`

Ա)Արևը  հանգչում է հեռվում:

մայրամուտ

Բ)Իլիկդ խոսում է անուշ:

իլիկի աշխատանքը

Գ) Դրախտ է նորից իմ հոգում

հոգում խաղաղություն է

մայրենի

  1. Նորից կարդա՛ Ավ. Իսահակյանի  «Կյանքից թանկ բանը» առակը:
  2. Գրի՛ր բոսոր, պարիկ, դալկահար, խորհել, ստրուկ բառերի հոմանիշները:
  3. բոսոր-կարմիր,պարիկ-փերի,դալկահար-գունատ,խորհել-մտածել,ստրուկ-գերի:
  4.  “Առանց թռիչքի կյանքը գին չունի…” :  Բացատրի՛ր այս նախադասությունը: 
  5. Առանց համարձակության ոչինչին չես հասնի:
  6. Առակի միջից դո՛ւրս գրիր պարիկ բառի հոմանիշները(դրանք մի քանիսն են):
  7. աղբյուրի ոգի,նազելի ոգի,լուսեղեն հոգի
  8.  Գտի՛ր ստեղծագործության  բանալի բառը (հիմնական ասելիքը մեկ բառով ներկայացրո՛ւ):
  9. կյանք
  10. Դալկահար, թանկագին, անպատճառ, խնդագին, լուսեղեն, նազելի  բառերը բաղադրիչների բաժանիր և նշի՛ր տեսակը ըստ կազմության:
  11. դալկահար-հար-վերջածանց-դալլուկ արմատ
  12. թանկագին-թանկ- արմատ-ա-գին-արմատ
  13. անպաճառ -ան-նախածանց-պատճառ-արմատ
  14. խնդագին-ագին-վերջածանց-խինդ-արմատ

Կոմիտաս

Նա հավաքել և գրառել է ավելի քան 3000 հայկական ժողովրդական երաժշտության նմուշներ, որոնցից ավելի քան կեսը հետագայում կորել է և միայն մոտ 1200-ն է պահպանվել: Բացի հայ ժողովրդական երգերից, նա նաև հետաքրքրվել է այլ մշակույթներով և 1904 թվականին հրատարակել քրդական ժողովրդական երգերի երբևէ գոյություն ունեցող առաջին ժողովածուն: Նրա երգչախումբը շատ եվրոպական երկրներում ներկայացրել է հայկական երաժշտությունը՝ արժանանալով այդ թվում Կլոդ Դեբյուսիի գովասանքին: 1910 թվականին Կոմիտասը հաստատվում է Կոստանդնուպոլսում՝ խուսափելով Էջմիածնի ծայրահեղ պահպանողական հոգևորականների վատ վերաբերմունքից և հայկական երաժշտությունը ներկայացնում ավելի լայն լսարանի: Կոմիտասին ջերմորեն ընդունել են հայկական համայնքներում, իսկ Արշակ Չոպանյանը նրան անվանել է «հայկական երաժշտության փրկիչ»

Արևի և Լուսնի պահապանները

Կային  երկու պահապաններ,   նրանք  հսկում    էին  արևը   և   լուսինը,    լավայից  ու  քարից   սարքած  չարագործից,  քանի  որ  պահապնները արդեն  ծեր  եին,  նրանց  փոխարինեցին  նրանց   աշակերտները,  բայց որ նրանք  սովոր  չեին  չարագործը  ուրախանում  էր,  որ նրանց փոխարինում  էին։  Չարը  եկավ և  վերձրեց  արևն ու լուսինը,  իսկ  պահապանները    ոչինչ չկարողացան անել  և տիրեց խավարը:

download

մայրենի

Սասունցի Դավիթ պոեմի բառարան

դյուցազուն-քաջազուն

անահ-անվախ

շըվաք-շողք

դուշման-թշնամի

եթիմ-որբ

լեղաճաք-վախեցած

մեյդան-հրապարակ

նախիր-հոտ

պախրա-եղնիկ

հալբաթ-երևի

պապանձվել-լռել

Թվարկել հերոսներին

Առյուծ Մհեր,Սասունցի Դավիթ,Մսրա Մելիք,Ձենով Օհան,Ծովինար

 

մայրենի

Ա. դը Սենտ Էքզյուպերի. Փոքրիկ իշխանը (հատված 3)

images (2)Հինգերորդ օրը բացահայտեցի փոքրիկ իշխանի կյանքից ևս մի գա□տնիք, ու դարձյալ գառնուկի շնորհիվ: Առանց որևէ նախաբանի, նա ինձ մի անսպասելի հարց տվեց, որը, երևի, երկար մտորումների արդյունք էր:

— Եթե գառնուկը թփեր է ուտում, ուրեմն ծաղիկներ է՞լ  (ուտել):

— Ոչխարն ուտում է ամեն ինչ:

— Հա՞, նույնիսկ փշո՞տ ծաղիկներ:

— Բա փշերն ինչի՞ համար են:

Ես չգիտեի: Այդ պահին ես շատ էի զբաղված. փորձում էի դուրս քաշել շարժիչի մեջ լռված հեղույսը: Եվ շատ անհանգիստ էի, որովհետև օդանավիս անսարքությունն ավելի ու ավելի վտանգավոր էր դառնում, իսկ օր օրի պակասող խմելու ջուրը նշան էր, որ վեր□ը լավ չի լինելու:

— Բա փշերն ինչի՞ համար են:

Փոքրիկ իշխանն իր տված հարցերը երբեք անպատասխան չէր թողնում:

Փչացած հեղույսի պատճառով տրամադրությունս ընկել էր, և ես հենց այնպես պատասխանեցի.

— Փշերը ոչ մի բանի պետք չեն, փշերի օգնությամբ ծաղիկներն ընդամենը արտահայտում են իրենց չարությունը:

— Ի՜նչ ես ասում…

Եվ  փոքր-ինչ լռելուց հետո  մի տեսակ հիշաչարությամբ նետեց.

— Չե՛մ հավատում: Ծաղիկները թույլ են: Եվ շատ միամիտ են: Նրանք ամեն կերպ (փորձել) համար□ակ երևալ: Նրանց թվում է, թե իրենց փշերով կարող են բոլորին վախեցնել:

Ես ոչինչ չպատասխանեցի: Այդ պահին միտքս ուրիշ տեղ էր. «Եթե հեղույսը դուրս չեկավ, մուրճով կխփեմ ու ջար□ելով կհանեմ»: Փոքրիկ իշխանը նորից մտքերս իրար խառնեց.

— Եվ դու կարծում ես, թե ծաղիկները…

— Չէ՛, չէ՛: Ես ոչինչ չեմ կարծում: Ես քեզ հենց այնպես ասացի: Հիմա լուրջ գործով եմ զբաղված:

Նա ապշած ինձ նայեց.

— Լուրջ գո՜րծ:

Փոքրիկ իշխանը (նայել) ձեռքիս մուրճին, քսայուղի մեջ թաթախված մատներիս և այն առարկային, որի վրա կռացել էի, և որը նրան չափազանց տգեղ էր թվում:

— Այնպես ես խոսում, կարծես մեծահասակ լինես:

Այդ խոսքերից մի քիչ (ամաչել): Իսկ նա շարունակեց անողոք շեշտով:

— Չեղա՛վ, դու ամեն ինչ շփոթում ես…Դու խառնում ես ամեն ինչ:

Նա իսկապես շատ էր բարկացել: Քամին խաղում էր նրա ոսկեգանգուր մազերի հետ:

— Ես մի մոլորակ գիտեմ ,որտեղ մորեգույն դեմքով մի մարդ է ապրում: Նա ոչ մի անգամ ծաղկից հոտ չի քաշել: Ոչ մի անգամ աստղերին չի նայել: Երբեք ոչ մեկի չի սիրել: Նա միշտ զբաղված է եղել թվեր գումարելով: Եվ ամբողջ օրը քեզ նման անընդհատ նույն բանն է կրկնում. «Ես լո՜ւրջ մարդ եմ, ես լո՜ւրջ մարդ եմ», և գոռոզությունից փքվում է: Բայց նա մարդ չէ, նա սո՛ւնկ է:

— Ի՞նչ է:

— Սո՛ւնկ է:

Փոքրիկ իշխանը զայրույթից գունատվել էր:

 

   1.Տեքստի չորս բառերում տառի փոխարեն վանդակ է դրված, դու՛րս գրիր այդ բառերը՝ լրացնելով բաց թողած տառերը:
_գաղտնից____________________________

__վերև___________________________

__համարձակ___________________________

__ջարդարդելով___________________________

 

    2.Ի՞նչ է նշանակում անհանգիստ բառը.

ա/ հանգիստ չունեցող

բ/ անհամբեր

գ/ անընդհատ աշխատող

դ/ անընդհատ հանգստացող

 

      3. Գրի՛ր տրված բառերի հականիշները.

ա/ վտանգավոր   _անվտանգ______

բ/ չարություն  _բարություն_____________

գ/ թույլ  ____ուժեղ____________

դ/  տգեղ ___սիրուն____________

 

  4. Տրված բառերից որի՞ դիմաց է սխալ նշված նրա տեսակը.

ա/ վտանգավոր — ածանցավոր

բ/ անպատասխան- ածանցավոր

գ/ մուրճ- ածանցավոր-պարզ

դ/ հաստափոր-բարդ

 

    5. Տրված գոյականների դիմաց գրի՛ր դրանց հոգնակին.

ա/ ծաղիկ   __ծաղիկներ__________

բ/ իշխան   __իշխաններ__________

գ/ քամի   __քամիներ___________

դ/ փուշ   _փշեր_____________

 

   6. Տրված բառերից յուրաքանչյուրի դիմաց նշված է, թե այն ինչ խոսքի մաս է:    Սխալ տարբերակն ընդգծի՛ր:

ա/ մորեգույն-ածական

բ/  ծաղիկ-գոյական

գ/ հինգ -թվական

դ / ոսկեգանգուր-գոյական-ածական

7. Դու՛րս  գրիր տեքստում փակագծերի մեջ  դրված բայերը  և  դիմացը գրի՛ր անհրաժեշտ ձևերը  (համապատասխանեցրո՛ւ տեքստին):

___կուտի________________                     ________________________

__փորձում են_________                ________________________

__ամաչեց_________________                     ________________________

____նայեց________________                    ________________________

 

 8.Գտի՛ր տրված նախադասության ենթական և ստորոգյալը:

   Քամին  խաղում էր  նրա  ոսկեգանգուր մազերի հետ:

ենթակա       __քամին______________

ստորոգյալ   __խաղում էր______________

 

9. Տեքստից դուրս գրի՛ր մեկական պատմողական և  հարցական նախադասություն:

—Քամին  խաղում  էր նրա  ոսկեգանգուր     մազերի հետ։————————————————————————————————————————————Բա փշերն ինչի՞  համար  են։ ————————————————————————————————————————————————————————————

 

10. Տեքստում ընդգծված նախադասության մեջ դի՛ր բաց թողած կետադրական նշանը:

ես մի մոլորակ  գիտեմ,  որտեղ  մորագույն   դեմքով  մի  մարդ  է  ապրում։

 

11. Տեքստից դու՛րս գրիր Փոքրիկ իշխանին նկարագրող արտահայտությունը:
    ———Քամին խաղում էր նրա ոսկեգանգուր մազերի հետ:——————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————

 

  12. Ինչո՞ւ էր անհանգստացած Փոքրիկ իշխանը.

ա/ որ ոչխարը կարող էր ուտել իր միակ ծաղկին:

բ/ որ  ինքնաթիռի շարժիչը անսարք էր:

գ/ որ քամի էր:

դ/ որ ինքնաթիռները թռչում են:

 

13. Հեղինակը Փոքրիկ իշխանի ո՞ր խոսքերից ամաչեց:

____Այնպես ես խոսում կարծես մեծահասակ լինես:___________________________________________________________________

_______________________________________________________________________

    14. Փոքրիկ իշխանի կարծիքով ̀  ծաղիկների փշերն ինչի՞ համար են:

—որ իրենց փշերով վախեցնեն բոլորին————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————

      15.Ինչո՞ւ էր փչացել օդանավի շարժիչը:

____Շարժիչի հեղյուսը փչացել էր:______________________________________________